25-jarig jubileum
Artikel van de voorzitter in Old Ni-js, 25e jaargang, nummer 69, augustus 2011.
Historische Kring in ‘t zilver
Van de geschiedkundige en dichter Willem Bilderdijk (1756-1831) zijn de volgende dichtregels:
Wat verdwijne, wat verschijne
hangt niet aan een los geval;
In ’t Verleden ligt het Heden
In het Nu wat worden zal.
Anders gezegd: Wij zijn wat het verleden van ons gemaakt heeft en vanuit het heden ontwikkelt zich de toekomst. Dat geldt ook voor de Historische Kring Eibergen. De grondleggers uit 1986 hebben in belangrijke mate bepaald hoe de kring er nu in 2011 voorstaat. De wijze waarop wij hierop voortbouwen zal grote invloed hebben op haar toekomst. Voldoende reden voor een terugblik in de geschiedenis van onze vereniging.
Oprichting in 1986
Al in 1983 had de Stichting Mallumse Molen een poging ondernomen om een oudheidkundige vereniging op te richten. Toen bleek nog onvoldoende belangstelling aanwezig. In 1985 had Johan Baake meer succes. Hij wist de juiste mensen bij elkaar te roepen: Hennie Wesselink die eerder een opdracht van de gemeente Eibergen had gekregen om een boek te schrijven over de oorlogsgeschiedenis in Eibergen, Herman Schepers die toen al bezig was een museum in Eibergen tot stand te brengen, Bennie te Vaarwerk die naam en faam maakte als archivaris en de journalist Ger Dijkstra. In deze bijeenkomst werd het besluit genomen tot de oprichting van een oudheidkundige vereniging. Herman Schepers schonk uit het museumfonds 200 gulden voor de aanloopkosten van de vereniging. Johan Baake die in zijn enthousiasme sommige kosten uit eigen zak betaalde, wierp zich op als penningmeester. Hennie Wesselink werd vanwege zijn reputatie in de gemeenschap en bij de gemeente gevraagd om voorzitter te worden. Bennie te Vaarwerk nam het secretariaat op zich.
Op 24 juni 1986 werden de statuten van de vereniging getekend bij notaris Bergman in Eibergen. Met grote voortvarendheid ging men aan de slag. Zo werd al in dit eerste jaar besloten tot voorbereiding van een veldnamenboek dat, na heel veel jaren werk met talloze vrijwilligers, pas in 2004 zou verschijnen. Het verenigingsblad kreeg de naam ‘Old Ni-js’. Besloten werd om in het blad geen advertenties te plaatsen. Dit zou het aanzien van het blad schaden. In het streven om iets gedegens te realiseren passen ook de afspraken die werden gemaakt voor het gebruik van dialect in ‘Old Ni-js’ (de zgn. WALD-spelling).
Al in het vierde nummer van de eerste jaargang (1986) kon het bestuur constateren dat het initiatief was aangeslagen. Meer dan 200 leden hadden zich opgegeven.
In de jaren die volgen is de groei enorm. In 1989 worden 587 leden geteld. Hoogtepunt in dat jaar is de herdenking van de 100e geboortedag van Hendrik Odink met de presentatie van het boekje ‘Folklore en Vroomheid in Berkelland’. In hetzelfde jaar is ook besloten tot de oprichting van een filmwerkgroep. Dat betekent het begin van de jaarlijkse filmfestivals in samenwerking met het museum de Scheper. De historische films trekken ieder jaar weer enorm veel publiek. In 1990 wordt verslag gedaan van een bijzonder goed verlopen merklappenexpositie die ook weer samen met het museum georganiseerd werd.
Vanaf 1994 wordt ieder jaar een excursie georganiseerd. Dat is steeds een succes. Vaak is er meer belangstelling dan we plaatsen in de bus hebben.
Geschiedschrijving
De historische kring doet dus meer dan het uitgeven van ‘Old Ni-js’ en andere publicaties maar toch blijft het aantal nevenactiviteiten beperkt. De kring is geen koepel geworden voor alle historische activiteiten in Eibergen. Burgemeester Cappetti die een voorwoord schreef voor het eerste nummer van ‘Old Ni-js’ had daar wel van gedroomd. Hij had vele Eibergenaren leren kennen bij wie hij een grote belangstelling voor en hardnekkige speurzin proefde en constateerde naar het verleden van eigen plaats en streek. Hij hoopte dat de vereniging deze interesse zou bundelen, zou proberen te ordenen. Deze droom is, ondanks het succes van de vereniging, niet uitgekomen. Zo valt op dat in 1991 de oprichting van de Stichting Stad en Heerlijkheid Borculo van harte ondersteund wordt. Deze stichting heeft als doel om archiefmateriaal dat betrekking heeft op de Heerlijkheid Borculo op film vast te leggen en te archiveren. In tegenstelling tot vele andere lokale historische verenigingen heeft de Historische Kring Eibergen nooit een eigen archief ontwikkeld. Ook heeft ze zich niet toegelegd op museale activiteiten. In tegendeel, de kring heeft de ontwikkeling van een aparte Stichting museum de Scheper steeds van harte ondersteund. Dat de kring enkele jaren geleden de eigenaar werd van het ‘herbouwpakket’ van De Jappe heeft nooit in haar doelstelling gepast. Het overkwam ons min of meer toen we op de valreep het boerderijtje De Jappe, waar de laatste Berkelschipper gewoond heeft, probeerden te redden en te behouden voor de toekomst.
De kracht van onze vereniging ligt juist in de beperking van haar activiteiten. U kent waarschijnlijk wel de uitspraak van de grote Duitse dichter Goethe: In der beschränkung zeigt sich erst der Meister.
De Historische Kring Eibergen richt zich vooral op geschiedschrijving. Het uitgeven van Old Ni-js en fraaie themanummers is voor ons ‘corebusiness’. Wij zijn trots op de schitterende publicaties die wij hebben kunnen uitbrengen.
In no. 50 van ‘Old Ni-js’ in 2004 vindt u onder de titel ‘Wi-j meugt neet klagen’ een overzicht van al het old ni-js dat wij u tot die tijd hebben kunnen brengen. Graag verwijs ik u naar dit speciale nummer.
Inmiddels hebt u al weer nummer 69 in handen en hebt u nog veel meer kunnen lezen over oude boerenerven, steenbakkerijen en bijzondere bodemvondsten. Ook las u over de Heerlijkheid Mallum met dwaze baronnen en ploeterende molenaars. U nam kennis van aandoenlijke jeugdherinneringen en u ontmoette opmerkelijke winkeliers, ambachtslieden, wevers, Berkelschippers en burgemeesters van weleer. U leerde een soldaat van Napoleon kennen die wonder boven wonder heelhuids thuiskwam. De verhalen over het militaire kamp Holterhoek brachten u terug in de tijd van het ijzeren gordijn. De geschiedenis van de Eibergse vlag gaf ongewild een beeld van gestuntel op het gemeentehuis. U las nog veel meer interessant oud nieuws, te veel om allemaal op te noemen.
Niet onvermeld mag blijven het boekje dat in 2004 werd uitgebracht over de Koninklijke Textielveredelings Industrie (De Bleek). In 2007 verscheen de aangevulde heruitgave van ‘In de baan van de windhoos’ over de stormramp van 1 juni 1927. In 2008 verscheen een boek over het wonder van Eibergen ‘De Bloemensymfonie’.
Wind in de zeilen
Dat we als oudheidkundige vereniging zo veel succes hebben, is mede te danken aan de tijdgeest. In een wereld die steeds internationaler wordt, waarin afstanden steeds kleiner worden en wij overspoeld worden met nieuws uit alle uithoeken van de wereld, is toenemend belangstelling voor de geschiedenis van de eigen woon- of geboorteplaats, de streekgeschiedenis en de eigen familiegeschiedenis. Velen ontdekken dat de ‘grote’ geschiedenis van ons land, van Europa en de wereld pas kleur en reliëf krijgen door kennis van eigen streek en van kleine en persoonlijke geschiedenissen. De vaderlandse of Europese geschiedenis wordt extra boeiend wanneer je inzoomt op verhalen uit je eigen omgeving.
‘Het Boek van Hupsel’ is daar een mooi voorbeeld van, vanuit de grote en oude geschiedenis inzoomen op persoonlijke verhalen uit deze buurtschap. Dit schitterende themanummer van 2010 is een overweldigend succes gebleken. We zijn gelukkig wel gewend om waardering te krijgen bij publicaties die we uitgeven, maar nog nooit hebben we zoveel positieve reacties ontvangen als bij ‘Het Boek van Hupsel’.
Daarna is nog heel lang nagepraat
Er is nog iets dat opvalt wanneer verslagen van bestuursvergaderingen van de afgelopen 25 jaar worden doorgebladerd. Bestuur en redactie hebben altijd het karakter gehad van een werkgemeenschap. De bestuursleden zijn een belangrijk deel van het werkvolk. Naast vrijwilligers en diverse auteurs, verzetten zij zelf heel veel werk in redactie, filmcommissie, excursiecommissie etc. Niet voor niets waren tot voor kort alle redactieleden tevens bestuurslid. Je zou kunnen spreken van een organisatie waarvan de medewerkers zichzelf besturen. Het doet denken aan ‘arbeiderszelfbestuur’, een links ideaal uit de jaren ’70.
Een kleine illustratie van de gang van zaken in het bestuur. In de bestuursvergadering van 8 juni 2005 wordt gesproken over het succes van het boekje over de KTV, de gunstige verkoop en het positieve saldo voor de vereniging, de voortgang van de cultuurhistorische beschrijving van Eibergen en de positieve samenwerking met ambtenaren van de gemeente, de voorbereiding van de open monumentendag en het filmfestival, het nieuwe nummer van ‘Old Ni-js’ dat drukklaar is en het plezierige verloop van de excursie. Onze secretaris, Dinie Dijkhuizen-Blankvoort, eindigt de notulen als volgt: ‘De voorzitter sluit de vergadering. Daarna is er nog heel lang nagepraat’. Zo gaat het vaak. De ‘medewerkers’ van de Historische Kring Eibergen vormen een gemotiveerde en inspirerende werkgemeenschap en kijken met voldoening terug op wat de afgelopen 25 jaar bereikt is.
Jubileumfeest, zaterdag 17 september in theater ‘t Spieker
Het succes van de afgelopen jaren is reden voor een groots jubileumfeest.
Zoals u weet nodigen wij iedereen, leden en niet-leden, uit op 17 september a.s. in theater ‘t Spieker. Wij bieden een wervelend en zeer gevarieerd programma met veel gezelligheid.
De ganzenhoedsters uit Gelselaar brengen u terug naar de tijd waarin de Achterhoek voor een groot deel bestond uit drassige woeste gronden. De Plaggenmeijers en Drejtöllekes brengen folklore. Ben Tragter zal schitterende oude films van Eibergen vertonen. Anne van der Meiden zal ons in heel mooi Twents uitleggen waarom streekgeschiedenis en streektaal ons kunnen helpen bij jezelf ‘Zuhause’ te zijn. Met veel humor en gevoel voor sfeer en taal vertelt en dicht Derk Jan ten Hoopen over ‘t laeven van een mense, het geluk en het verdreet in grote en kleine dinge. De roemruchte modeshow van Ineke van de Werf brengt u de sfeer van weleer. Een schitterende foto-expositie en een fantastische verzameling van ‘parafernalia’ doen uw jeugdjaren terugkeren.
Bovendien biedt deze dag u een mooie gelegenheid om oude bekenden te ontmoeten en bij te praten over de tijd van toen. Het belooft een heel mooie dag te worden.
Bert van der Ziel,
voorzitter